नेपालय् पञ्चाङ्ग समितिपाखें पिथनीगु पात्रो पाय्छि मजू । छाय् कि व पात्रो ‘वैज्ञानिक पात्रो’ मखु । ‘वैज्ञानिक’ धकाः गुलि नं दाबि यानाच्वंगु दु, फयगं खः ।

विवाद न्हंकेगु खःसा पञ्चाङ्ग निर्णायक समिति हे न्हापलाक्क खारेज यायेमानि ।

छुं दँ न्ह्यवः खिचापुजा व लक्ष्मीपुजा ल्वाकःबाकः जूगु इलय् जिं प्यपु न्यापु च्वसु च्वयागु खः । थी थी वैज्ञानिक आधारत, थी थी व्यवहारिक आधारत, आदि विवेचना यानागु खः । माला स्वत धाःसा लिंक फेसबुकय् लुया वइतिनि ।

आः जुयाच्वंगु वहस–विवादय् छुं हे न्हूगु खँ मदु । व हे बासि खँ दोहरे तेहरे जुयाच्वंगु जक खना । तिथि गोलमाल जुइबलय् व्यवहार गय् यानां ताःलाकेगु धइगु झीगु परम्परागत प्रथायात अबलय् जिं बः बियागु खः । आः नं जि व हे बिचालय् अडिग दु ।

हनेबहःम्ह सत्यमोहन जोशीं नं व हे बिचाः सार्वजनिक यानादीगु खः । तर जोशी समाज थः हे विभाजित जुयाबिल । येँ, यल व ख्वपय् स्वथी बिस्कं बिस्कं तिथि क्वःछिनां वक्तव्यबाजी यानाहल । सकलें छथाय् तयाः सहलह ब्याकेगु कुतः नं ताःमलाना वन । अबलय् हे स्पष्ट जुल, नेवाःत पूर्ण विनाश मजूतले थथे हे थःथः ल्वानाच्वनीपिं ल्वापुखिचा खः ।

छन्हु न्ह्यः पूजा याःपिं नं म्वाना हे च्वंगु दु, छन्हुलिपा पुजा याःपिं नं म्वाना हे च्वंगु दु । न्ह्याबलें न्ह्याथे पूजा याःसां छुं मपाइगु खःसा थ्व विवाद व विभाजन छाय् ?

आस्था, अध्यात्म व तजिलजियात सार्थक सुखी जीवनया नितिं गथे नालेमाः धइगु आधारभूत ज्ञां मदुपिं ‘न्हाय् म्वाकेगु’ ल्वापु थला हे च्वनी । अजाःपिं भाइरसतयसं नेवाः समाजयात अनन्तकालतक विभाजित याना हे तइ । थ्व द्वपं मखु, वास्तविकता खः ।

वैज्ञानिक पात्रोया खँ ल्हायेगु खःसा खगोलीय पिण्डया चाल हिसाब यायेमाल । हलिमय् दक्कलय् एक्युरेट खगोलपिण्डया हिसाब याइगु सिस्टम SWEPH धइगु नासाया जेटप्रपल्सन ल्याबय् दु । नेपाःया तथाकथित बैज्ञानिक पात्रो दयेकीपिं जोतिसतसें नासा ‘स्वेफ’यागु हिसाब ब्वनेसःला ? ब्वंगु दु ला ? लिधंसा काःगु दु ला ?

स्थापित वैज्ञानिक तथ्य व तथ्याङ्कनाप सरोकार हे मदुगु ल्याः ज्वनां ‘वैज्ञानिक पात्रो’या दाबि याइगु ‘हाँस्यास्पद’ मखुला ? पात्रो दयेकीपिन्सं धायेमाल धाःसा छगू तिथिं मेगु तिथिया संक्रमणया ल्यूने छु आधार दु धइगु बारेया सामान्य खँ समेत वैज्ञानिक आधार नाप ज्वः लाकाः बयान यायेमफु ।

तिमिलां ख्वाः हिलीगु अड्कलबाजीया आधारं तिथि हिलीगु शास्त्रीय बयान तक हे ब्वनातःगु दु ला मदु ला, शंका यायेगु थाय् दु । व अड्कलबाजी थौंया विज्ञानं पूर्णतः ‘फयगं’ सावित याना तयेधुंकूगु दु । अथे जुयाः शास्त्रया आधार ज्वनां विज्ञानया धमास बीगु प्रवृत्ति पायछि तायेके फइ हे मखु ।

मेपिनि यःपिनि यःयःथे यायेमा, मतलब मतया । थःगु नितिं थःगु हे पञ्चाङ्ग जिन्दावाद । कर्पिन्त ‘थथे या, अथे या’ धायेगु नं दिकाछ्वया

भारतय् वैज्ञानिकतसें  दर्जनौ थीथी पुलांगु जोतिषशास्त्रयात आधार कयाः अले खगोलपिण्डया डाटा नं ज्वः लाकाः सफ्टवेयर दयेकूगु दु । व सफ्टवेयर दयेकेगु झ्वलय् यक्व हे शास्त्रत वं वइत काटे याइगु, वं वइत मिथ्या याइगु खँ पिहांवयाः विद्वत्त बहस जूगु खः ।

इमिसं व बहसयात वैज्ञानिक खगोलशास्त्रीय आधार कयाः छ्यायफ्वाय् यात । ता कि, हाकनं विवाद मजुइमा, हाकनं हिसाब यायेबलय् व हे लिच्वः वयेमा । व सफ्टवेयर नं १००% समस्याविहिन मखु, तर जिं व सिबें वैज्ञानिक दाबि यायेल्वःगु पञ्चाङ्ग पात्रो मेगु मखनानि ।

इमिसं फलित जोतिष व गणित जोतिषया नितिं इमित ज्याछिंकथं व हे गणितया आधार कयाः पञ्चाङ्ग दयेकूगु दु ।

नेपालय् झीसं नं व हे गणितिय गणना यायेगु विधियात ल्ह्ययाः नेपाःया अक्षांस देशान्तर उचाइ तयाः हिसाब पिकयाः नेपाःयात ल्वःगु गणितीय तिथिमितिया पञ्चाङ्ग पिथन धाःसा विवाद हे वइमखु । उकीया आधारय् फलित जोतिष व व्यवहारिक छ्यायफ्वाय् यात धाःसा सुनां नं विवाद याना जुइ मालीमखु ।

जि ला थःगु निजि प्रयोजनया नितिं अथे हे यानाच्वना । मेपिनि यःपिनि यःयःथे यायेमा, मतलब मतया । थःगु नितिं थःगु हे पञ्चाङ्ग जिन्दावाद । कर्पिन्त ‘थथे या, अथे या’ धायेगु नं दिकाछ्वया ।

थःगु पञ्चाङ्गकथं‌ थःम्ह क्वछिनागु दिनय् थःगु तजिलजि हनेगु हे आत्मसन्तुष्टि व आनन्दया चरम खः । आस्था व अध्यात्मया उद्देश्य व हे खः । थ्व विराट उद्देश्य ल्वःमंकाः कर्मकाण्डीय विधिया नितिं दिं क्वछीगु वहसय् ततःमतः क्यनाच्वनेगु सामाजिक विकृति खः ।

धायेमाल धाःसा, झीथाय् शास्त्रया आधार कयाः बहस याइपिन्सं व शास्त्र गुलि पायछि जू मजू धइगु हे बहस यायेमयः । शास्त्र धइगु ला पुलांगु जमानाय् अबलेया सिमित स्रोतसाधनया लिधंसाय् मुंकातःगु ज्ञानया सारांश टिपोट जक खः । प्राकृतिक चक्रया दस्तावेज मखु ।

आःया विज्ञान विकासं न्हापाया सिमित ज्ञांयात यक्व लिपा लाकेधुंकल । अथेजुयाः शास्त्रीय आधार क्यनां जिद्दि यायेगु धइगु ला ह्याँउमचा इलयया पुतुलं ल्यायम्ह वैंशय् पुंकेगु कुतः जक खः ।

ल्हातय् ल्हातय् मोबाइल ज्वनां, मोबाइलया स्क्रिनया डिजिटल डिस्प्ले स्वस्वं पँबाला थुनां च्वयातःगु शास्त्रया भर कयाः जिद्दि यानां सामाजिक एकता त्वाःथलीगु बहस याना जुइगु धइगु धात्थेंया विद्वानयात ल्वःला ? छफुति हे मल्वः ।

मोबाइलया स्क्रीनय पतिंचा संकेबलय् आखःग्वः गथे पिहांवइ धइगु व्याख्या शास्त्रय् दइ हे मखु धकाः इपिं सकसिनं स्यू ।

सुइतं ’अय् जूसा थुगुसी छु दिं कथं हनेत्यना ले?’ धकाः न्ह्यसः तयेमास्ते वःसा जिं न्हापलाक्क लिसः बी– जि ला नोभेम्बर या ९, १० व ११ तारिखकुन्हु झ्वःलिक्क स्वन्ति हनेगु खः

थःगु ल्हातय् च्वंगु विज्ञानया उपलव्धि जक लुमंकल धाःसा खगोलपिण्डिय चक्रया अनियमितता व अनिश्चितताया मापन यायेत व शदियौं पुलांगु शास्त्रया खगोलपिण्डिय मान्यता पर्याप्त मजू धकाः न्ह्याम्हसिनं नं थू ।

अथे खःसा व शास्त्र कथं पिज्वइगु लिच्वःत ‘घडि पलाः’ तक्क नं उखेथुखे मलाक्क पायछि जुइ धइगु विश्वास गथे विज्ञान जुइ ? व ला फगत विश्वास खः, विज्ञान ख हे मखु । थूलि सामान्य खँ हे वाःचायेके मफयाः विवाद यानाजुइपिन्त हनाजुसेंलि झी नेवाःत थःथः मल्वाःसें च्वने फइ ला ?

मुख्य खँ थ्व खः ।

(सुइतं ’अय् जूसा थुगुसी छु दिं कथं हनेत्यना ले?’ धकाः न्ह्यसः तयेमास्ते वःसा जिं न्हापलाक्क लिसः बी– जि ला नोभेम्बर या ९, १० व ११ तारिखकुन्हु झ्वःलिक्क स्वन्ति हनेगु खः । नोभेम्बर १० जिगु नितिं म्हपुजाया भिं दिं खः । मेपिन्सं यत्थे धायेमा । भारतीय विक्रम सम्बत कथं दिं स्वयेगु बानी दुसा व तारिख धइगु २३, २४, २५ गते खः । सुभाय् ।)